Klasy czystości sprężonego powietrza ISO 8573-1 — jakie filtry do jakiego zastosowania

22 października 2026 · 7 min czytania

„Czyste i suche powietrze” znaczy co innego dla warsztatu samochodowego, a co innego dla rozlewni napojów. Żeby uniknąć nieporozumień między użytkownikiem, projektantem instalacji i dostawcą maszyny, jakość sprężonego powietrza określa się według normy ISO 8573-1. Zapis klasy czystości mówi dokładnie, ile cząstek stałych, wody i oleju może zawierać powietrze — a z tego wynika, jaki osuszacz i jakie filtry są potrzebne.

1. Jak czytać zapis klasy czystości

Klasę czystości zapisuje się jako trzy liczby: ISO 8573-1:2010 A:B:C, gdzie:

A — cząstki stałe,
B — woda,
C — olej (łącznie aerozol, ciecz i pary).

Im niższa liczba, tym czystsze powietrze. Zapis 1:4:2 oznacza więc: klasa 1 dla cząstek stałych (bardzo czyste), klasa 4 dla wody (ciśnieniowy punkt rosy +3°C — typowy osuszacz ziębniczy) i klasa 2 dla oleju (do 0,1 mg/m³). Znak „–” zamiast cyfry oznacza, że dany parametr nie jest określony.

2. Tabele klas

Cząstki stałe (A)

Klasa	0,1–0,5 µm	0,5–1 µm	1–5 µm
1	≤ 20 000	≤ 400	≤ 10
2	≤ 400 000	≤ 6 000	≤ 100
3	nie określono	≤ 90 000	≤ 1 000
4	nie określono	nie określono	≤ 10 000
5	nie określono	nie określono	≤ 100 000

Wartości to maksymalna liczba cząstek w 1 m³ powietrza. Klasy 6 i 7 określa się stężeniem masowym: do 5 mg/m³ i do 10 mg/m³.

Woda (B)

Klasa	Ciśnieniowy punkt rosy
1	≤ −70°C
2	≤ −40°C
3	≤ −20°C
4	≤ +3°C
5	≤ +7°C
6	≤ +10°C

Klasy 7–9 dotyczą powietrza z wodą w stanie ciekłym (od 0,5 do 10 g/m³) — czyli praktycznie nieosuszonego. Klasa 4 to typowy osuszacz ziębniczy, klasy 1–3 wymagają osuszacza adsorpcyjnego. Szczegóły w poradniku Osuszacz ziębniczy czy adsorpcyjny?

Olej (C)

Klasa	Całkowita zawartość oleju
0	wg wymagań użytkownika, ostrzej niż klasa 1
1	≤ 0,01 mg/m³
2	≤ 0,1 mg/m³
3	≤ 1 mg/m³
4	≤ 5 mg/m³

Klasa 0 nie oznacza „zero oleju” — to klasa, w której użytkownik sam określa dopuszczalną wartość, niższą niż w klasie 1. Często bywa mylona z określeniem „sprężarka bezolejowa”. Do klasy 1 dla oleju można dojść także ze sprężarki olejowej, stosując odpowiednią filtrację.

3. Rodzaje filtrów

Każdy filtr usuwa inny rodzaj zanieczyszczeń, dlatego w instalacji stosuje się je w określonej kolejności:

Separator cyklonowy (wodny) — oddziela wodę i olej w postaci kropli. Stosowany za sprężarką bez osuszacza lub przed osuszaczem, gdy w powietrzu jest dużo kondensatu.
Filtr wstępny (ogólnego zastosowania) — zatrzymuje cząstki do ok. 1 µm i aerozol olejowy do ok. 0,1 mg/m³. Stosowany przed osuszaczem i jako pierwszy stopień filtracji.
Filtr dokładny (koalescencyjny) — zatrzymuje cząstki do ok. 0,01 µm i aerozol olejowy do ok. 0,01 mg/m³. Drobne kropelki oleju łączą się we włóknach wkładu w większe krople i spływają do spustu.
Filtr z węglem aktywnym — usuwa pary oleju i zapachy, do ok. 0,003 mg/m³. Montowany zawsze za filtrem dokładnym — sam nie radzi sobie z aerozolem i szybko by się nasycił.
Filtr pyłowy — za osuszaczem adsorpcyjnym, zatrzymuje drobiny złoża.
Filtr sterylny — tam, gdzie powietrze ma kontakt z produktem spożywczym lub farmaceutycznym; zatrzymuje mikroorganizmy, montowany bezpośrednio przed punktem poboru.

Wartości skuteczności różnią się między producentami — przy doborze sprawdzaj kartę katalogową, a nie tylko nazwę filtra.

Filtry centralne i filtry przy stanowisku

Filtracja centralna w sprężarkowni zapewnia jakość powietrza wpływającego do sieci. Rurociągi same w sobie też jednak są źródłem zanieczyszczeń — rdzy ze starych rur stalowych, zgorzeliny, osadów. Dlatego przy wrażliwych odbiornikach stosuje się dodatkowo filtry przy stanowisku — często jako część zespołu przygotowania powietrza z filtroreduktorem. Takie podejście jest też tańsze: zamiast filtrować całe powietrze do najwyższej klasy, robi się to tylko tam, gdzie jest to potrzebne.

4. Typowe konfiguracje

Najczęściej spotykane zalecenia — ostateczne wymagania zawsze określa producent maszyny lub norma branżowa:

Zastosowanie	Typowa klasa	Przykładowy układ
Narzędzia pneumatyczne, przedmuchiwanie	4:4:4 – 6:4:4	filtr wstępny → osuszacz ziębniczy
Automatyka, zawory, siłowniki	3:4:3 – 2:4:2	filtr wstępny → osuszacz ziębniczy → filtr dokładny
Lakiernia	1:4:1 – 1:3:1	filtr wstępny → osuszacz → filtr dokładny → filtr węglowy
Przemysł spożywczy — kontakt pośredni	2:4:2	jak dla automatyki, z filtrem przy stanowisku
Przemysł spożywczy — kontakt bezpośredni	2:2:1	filtr wstępny → filtr dokładny → osuszacz adsorpcyjny → filtr pyłowy → filtr węglowy → filtr sterylny
Elektronika, farmacja, powietrze do instrumentów	1:2:1 – 1:1:1	układ jak wyżej, dobierany indywidualnie

W lakierni szczególnie groźne są pary oleju i silikony — nawet śladowe ilości powodują „kratery” na powłoce. Dlatego filtr węglowy jest tu standardem, a przewody i złącza za nim nie mogą zawierać silikonu.

5. Spadek ciśnienia i wymiana wkładów

Każdy filtr stawia opór — nowy wkład dokładny ma spadek ciśnienia zwykle ok. 0,1–0,2 bar, a w miarę zapychania opór rośnie. Każde dodatkowe 0,1 bar spadku to ok. 0,7% więcej energii sprężarki, bo żeby utrzymać ciśnienie na stanowiskach, trzeba je podnieść w sprężarkowni.

Wkład wymienia się:

zgodnie z zaleceniem producenta — zwykle raz w roku lub co kilka tysięcy godzin pracy, także wtedy, gdy spadek ciśnienia jest jeszcze niewielki. Wkład koalescencyjny traci skuteczność, zanim się zapcha — przepuszcza olej, choć wskaźnik pokazuje „w normie”,
gdy spadek ciśnienia przekroczy wartość graniczną — wiele filtrów ma wskaźnik różnicy ciśnień lub manometr różnicowy,
filtr węglowy — według liczby godzin lub gdy pojawi się zapach oleju; nasycenia węgla nie widać na wskaźniku spadku ciśnienia.

Przy wymianie sprawdź też spust kondensatu filtra — zablokowany spust zalewa wkład i filtr przestaje działać.

6. Jak określić wymaganą klasę dla swojego zakładu

Sprawdź dokumentację maszyn — producenci urządzeń pneumatycznych i maszyn pakujących często podają wymaganą klasę ISO 8573-1.
Sprawdź wymagania branżowe — przemysł spożywczy, farmaceutyczny i medyczny mają własne wytyczne i audyty.
Ustal najbardziej wymagający odbiornik — i zdecyduj, czy podnieść jakość w całej sieci, czy tylko przy tym stanowisku.
Dobierz osuszacz do klasy wody, a filtry do klas cząstek i oleju — w kolejności z punktu 3.
Zweryfikuj pomiarem — punkt rosy, zawartość oleju i cząstek można zmierzyć w instalacji, co bywa wymagane przy audytach jakości.

7. Lista kontrolna

Czy znasz wymaganą klasę czystości dla swoich maszyn?
Czy filtry są zamontowane we właściwej kolejności (wstępny → dokładny → węglowy)?
Czy każdy filtr ma sprawny spust kondensatu?
Kiedy ostatnio wymieniono wkłady i czy ktoś odczytuje spadek ciśnienia na filtrach?
Czy przy wrażliwych stanowiskach są filtry końcowe?
Czy w lakierni lub przy kontakcie z żywnością jest filtr węglowy i sterylny?

Dobieramy i montujemy kompletne układy uzdatniania sprężonego powietrza — od filtracji w sprężarkowni po filtry przy stanowiskach — i wykonujemy pomiary jakości powietrza. Filtry i wkłady zamienne znajdziesz w naszym sklepie. Napisz do nas, jeśli potrzebujesz pomocy w doborze.